5 liralık banknotun ilginç dava hikayesi

Dünya’nın en büyük fındık üreticilerinden olan Türkiye için fındık oldukça önemli bir yer tutuyor. Hatta bunun önemini halka gösterebilmek için 1952 yılında 5 liralık banknotun arkasına bile basılmış. Gelin görün’ki banknotun basılmasıyla, davalık olması bir olmuş.

TCMB’nin 5.Emisyon, 1.tertip olarak 10 Ekim 1952 yılında tedavüle çıkardığı 5 lira İngiltere’de bastırıldı.

9 Ocak 1978’e kadar kullanılan banknotun üzerindeki imzalar Osman Nuri Göver, Reşat Aksan ve Kamil Kıbrızlı’ya ait 68×150 mm ebatında olan 5 liranın ön yüzünde Atatürk portresi, arka yüzünde ise fındık toplayan köylü kızları resmi mevcuttur.

Fındık üretiminin önemini göstermek amacıyla böyle bir resim tercih ediliyor. Bu resimde aslında 4 kız vardır. Ama en sağdaki kız resimden çıkarılmıştır. Onun neden resimden çıkarıldığı ile ilgili pek bir bilgi yok. Büyük olasılıkla tasarımdan dolayı çıkarıldığı düşünülüyor. Basıldığı tarihten itibaren 5 yıl hiçbir sorun olmadan kullanılıyor. 1957 yılında, 15. Asliye hukuk mahkemesinde vekillerinin(fotoğraftaki 3 kızdan biri ama kim olduğu bilinmiyor) isteği üzerine İskender Enç ve Cengiz Okaygün isimli iki avukat tarafından bir dava açılıyor.

Davanın konusu ise paranın elden ele gezmesinin para üzerindeki resimde bulunun kızların kişilik haklarını zedelediği ve bu sebeple paranın tedavülden kaldırılmasının istenmesi.

Asliye Hukuk Mahkemesi devam eden duruşmalar sonucunda bu davanın hukuki değil ticari bir dava olduğunu belirterek, davanın Ticaret Mahkemesi’nce görülmesine karar veriyor. Avukatlar da bu davayı Ticaret Mahkemesi’nde takibe başlıyorlar. Davanın sonucu konusunda net bir bilgi olmasa da davadan itibaren paranın uzun süre kullanıldığını düşünürsek pek bir sonuç alınmışa benzemiyor. Ya da tazminat ödenmesi şeklinde de sonuçlanmış olabilir.

Diğer 2 kızın kim olduğu, bu olaydan memnun olup olmadıkları veya davayı hangisinin açtığı konusunda bir bilgi maalesef arşivlerde yok.

Dip Not: Resimdeki kızlardan biri olan ve Haziran 2010’da vefat eden Fatma Ateş, verdiği bir röportajda, fotoğraflarının basılmasıyla ilgili oldukça olumlu yorumlarda bulunmuş.

Fındık toplarken çekilen ve beş liranın arkasında konulan fotoğraf beni çok gururlandırmıştı. Hiçbir şey talep etmememe rağmen o zaman bana telif ödemişlerdi.

Süleyman ÜSTÜN

Kamu Personeli, Kamu Yönetimi Mezunu, Bilişim Uzmanı, Kuran Araştırmacısı, Sinemasever ve Sosyoloji Öğrencisi.

You may also like...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir